Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland
Plaats Crescas, Kastelenstraat 80, Amsterdam-Buitenveldert
Tijd 10.30 uur (zaal open vanaf 10.00 uur)

zondag 20 september 2015

Over de (Joden)Polle: Joodse kolonisten in de Maatschappij van Weldadigheid 1820–1890

Geert Groen

Bijna 200 jaar geleden ontstond De Pol als deel van de derde Kolonie van de Maatschappij van Weldadigheid, Willemsoord. De Pol stond toen bekend als de Jodenhoek of Jodenpolle. In een periode van ruim 60 jaar hebben rond De Pol ruim 530 arme joden gewoond, circa 71 kinderrijke gezinnen en 38 ingedeelde alleenstaanden. De meesten Joden kwamen uit Amsterdam om een bestaan in de landbouw op te bouwen. Vanaf 1834 kreeg de Joodse gemeenschap toestemming om eigen sjoeldiensten te houden. De Joodse gemeente van Steenwijk gaf te leen: “één gewijde rol (vijf boeken van Mozes), één Bazuin, één kerkkleed met deszelfs toebehoren”. Vanaf 1837 had De Pol een eigen synagoge en tussen 1838 en 1862 was Rabbi Nehemia Samuel Jacobson de geestelijk leider en leraar. In 1862 verliet hij teleurgesteld de Joodse gemeenschap, die na 25 jaar bloei geleidelijk verder afbrokkelde ondanks de inspanningen van zijn opvolger Rabbi Meijer Wolff. Tegen 1890 was de Joodse gemeente verdwenen en resteerde alleen nog hun begraafplaats, waar circa 26 Joden begraven zijn. Met behulp van het archief van de Maatschappij van Weldadigheid en diverse andere bronnen zijn veel details en familienamen bekend geworden. De Joodse begraafplaats werd rond 1935 door de grootvader van de spreker, Lucas Groen, opgeknapt en kreeg daarna een gedenksteen en een beukenhaag; op 4 mei 2012 is een sierhek met Davidster onthuld.

Geert Groen werd in 1951 geboren op het dorpje De Pol in de kop van Overijssel, het dorpje met een boeiende (Joodse) geschiedenis. In 1967 ging hij bij het KNMI werken en na een loopbaan in de operationele luchtvaartmeteorologie eindigde hij na bijna 45 jaar zijn werk als klimaatonderzoeker. Aansluitend ging hij in 2012 schrijven over zijn jeugd als boerenjongen, wat leidde tot het onderwerp van de lezing en een doorlopende projectbijdrage in archiefonderzoek bij de Maatschappij van Weldadigheid en het Drents Archief. Daarnaast besteedt hij zijn tijd aan zijn gezin met (klein)kinderen en vrijwilligerswerk bij het Ronald MacDonald-huis van het VUMC. De heer Groen schreef over het onderwerp van zijn voordracht een boekje, Joden op De Pol 1820-1890: een vergeten gemeenschap, waarvan exemplaren à € 14,95 na afloop verkrijgbaar zijn.