Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland
Plaats Crescas, Kastelenstraat 80, Amsterdam-Buitenveldert
Tijd 10.30 uur (zaal open vanaf 10.00 uur)

zondag 20 maart 2016

De ‘Aktie Portugesia’. Een reddingsoperatie van Portugese Joden in Nederland op basis van de mythe van Sefardische superioriteit, 1941-1944.

Dr. Jaap Cohen

Onder het naziregime bepaalde afkomst het verschil tussen leven en dood. Daarom begonnen Portugese Joden in Nederland een grootschalige operatie om te bewijzen dat zij niet tot het Joodse, maar tot het mediterrane ‘ras’ behoorden. Ze stelden dat hun voorouders zich eeuwen terug, op het Iberisch Schiereiland, met christenen hadden vermengd. Met hun verfijnde uiterlijke kenmerken, hoogstaande culturele ontwikkeling en ‘waardige en statige’ gedrag vonden ze zichzelf bovendien superieur aan Asjkenazische Joden. De rassenwetten van de nazi’s zouden hen niet moeten treffen.

Jaap Cohen deed promotieonderzoek naar deze zogeheten ‘Aktie Portugesia’. In zijn lezing voor het Genootschap voor Joodse Wetenschap zal hij ingaan op de achtergronden van de reddingsoperatie. Waar kwamen de denkbeelden over Sefardische superioriteit vandaan? In hoeverre geloofden de Portugezen hun eigen theorieën? En: wat kwam er van hun inspanningen terecht?

Jaap Cohen (Leiden, 1980) studeerde aan Indiana University en aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij in 2006 afstudeerde in de geschiedenis. Sinds 2009 is hij werkzaam bij het NIOD,Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, thans als onderzoeker. Daar is hij onder andere belast met een opdracht van de Anne Frank Stichting en het Huygens ING tot het schrijven van een inleiding t.b.v. een webpublicatie van de dagboeken van Anne Frank. Op 27 mei 2015 promoveerde hij cum laude aan de Universiteit van Amsterdam op De onontkoombare afkomst van Eli d’Oliveira. Een Portugees-Joodse familiegeschiedenis (promotores: prof. dr. J.C.H. Blom en prof. dr. E. Gans). Dit proefschrift werd bekroond met de Dissertatieprijs 2015 van de Amsterdam School for Culture and History (ASCH). Hij is medewerker van de boekenbijlage van NRC-Handelsblad. Van zijn hand verschenen verder onder meer What’s New? 100 vergelijkingen tussen het verleden en vandaag (Amsterdam: Querido, 2011), een bundeling van columns uit NRC-next, en Het bewaren van de oorlog. De roerige beginperiode van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie 1945-1960 (Amsterdam: Boom, 2007).
Zie verder www.niod.nl/nl/medewerker/jaap-cohen.