Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland
Plaats Crescas, Kastelenstraat 80, Amsterdam-Buitenveldert
Tijd 10.30 uur (zaal open vanaf 10.00 uur)

zondag 18 september 2011

Het lot van joodse ceremoniële voorwerpen in Nederland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog

Drs. Julie-Marthe Cohen

Tijdens de oorlog hield de Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) zich bezig met de roof van cultuurgoederen. Verschillende onderafdelingen richtten zich op specifieke categorieën voorwerpen, zoals boeken, muziekinstrumenten of kunst. Er bestond echter geen onderafdeling voor (joodse) ceremoniële voorwerpen. Aan de hand van de gebeurtenissen rondom de roof van de collectie van het JHM, de Amsterdamse Portugese en Hoogduitse gemeenten en medienegemeenten laat Cohen zien dat deze categorie door de ERR van secundair belang werd geacht en, in tegenstelling tot joodse boeken, niet doelgericht en structureel werd geroofd. Na de oorlog begon de zoektocht naar de verdwenen bezittingen. Uit Cohen’s onderzoek blijkt dat structurele steun van de overheid hierbij uitbleef en dat het vooral de joodse gemeenschap zelf is geweest – in het bijzonder de Centrale Commissie voor Oorlogsschade (CCO) – die een belangrijke stuwende en actieve rol heeft vervuld. Ook bij het afhandelen van schadeclaims ondervond de CCO de nodige problemen.

Julie-Marthe Cohen studeerde Italiaanse taal- en letterkunde aan de UvA. In 1990 maakte zij haar eerste tentoonstelling – over het getto van Venetië – in het Joods Historisch Museum, waar zij later werd aangesteld als conservator. Zij werkt thans aan tentoonstellingen over de Nederlandse Joden en het Huis van Oranje en over Joden in de Nieuwe Wereld. Zij publiceerde vele cultuurhistorische artikelen over ceremoniële voorwerpen, zowel uit de collectie van het Joods Historisch Museum, als van de Amsterdamse Portugese en Hoogduitse gemeenten. De laatste tien jaar heeft het lot van ceremoniële voorwerpen in Nederland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog haar bijzondere aandacht. Haar onderzoek mondde uit in een database van oorlogsgerelateerde voorwerpen uit de collectie van het JHM en in een artikel in de door haar geredigeerde en deze maand verschenen publicatie Neglected Witnesses. The Fate of Jewish Ceremonial Objects During the Second World War and After. Julie-Marthe Cohen is redactielid van Studia Rosenthaliana, voorzitter van het Nederlands Genootschap voor Joodse Studiën en secretaris van ons Genootschap.

De lezing wordt ondersteund door lichtbeelden.