Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland
Plaats Crescas, Kastelenstraat 80, Amsterdam-Buitenveldert
Tijd 10.30 uur (zaal open vanaf 10.00 uur)

zondag 18 maart 2012

Afstand van de artsenstand – Uitsluiting van Joodse artsen in voorjaar 1941 en reacties hierop in de medische wereld

Drs. Hannah van den Ende

De Eed van Hippocrates bindt en bond medici in binnen- en buitenland. Dat verbond tussen artsen wordt al eeuwenlang gevoeld. De laatste decennia is de Nederlandse artsenstand gegroeid, hetgeen de onderlinge binding iets heeft verminderd, maar in de jaren dertig van de twintigste eeuw was deze cohesie nog sterk aanwezig. Dat destijds 9% van de Nederlandse artsen Joods was, deed eigenlijk niet ter zake. Veel belangrijker was het feit dat men collega was. Met de Duitse bezetting veranderde alles echter rigoureus. In november 1940 werden Joodse ambtenaar-artsen uit hun functie ontheven en in december 1940 waren er aanzwellende geruchten over een beroepsverbod. Deze geruchten werden bevestigd toen in februari 1941 bekend werd gemaakt dat Joodse artsen met ingang van 1 mei van dat jaar alleen nog Joodse patiënten zouden mogen behandelen. Deze maatregel had vele praktische, financiële en morele gevolgen en bracht een stroom reacties op gang. De spreekster zal de loop van deze gebeurtenissen, hun gevolgen en de reacties in haar lezing belichten.

Hannah van den Ende (1983) deed eindexamen gymnasium in Dordrecht en begon in 2001 vastbesloten aan de studie geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Omdat geschiedenis altijd al haar belangstelling had, schreef zij zich twee jaar later ook in bij geschiedenis. In januari 2008 verliet ze de universiteit met een artsenbul en een propedeuse geschiedenis. Ze ging als arts aan de slag, maar volgde ook de master medische geschiedenis aan de VU in Amsterdam. Uit haar scriptie over de medische afdeling van de Joodsche Raad vloeide haar promotieonderzoek naar de ervaringen, lotgevallen en morele dilemma’s van de Nederlandse Joodse artsen in de Tweede Wereldoorlog voort. Dit jaar hoopt zij op dit onderwerp te promoveren bij Prof. dr. E.S. Houwaart van de VU en Prof. dr. J.Th.M. Houwink ten Cate van het NIOD. Daarnaast werkt zij als arts, sedert 2009 voor de Jeugdgezondheidszorg van de GGD Amsterdam.

Hannah van den Ende is bezig met een documentaire over het Nederlands Israëlietisch Ziekenhuis (NIZ). Zo u mensen kent die hier gewerkt hebben of als patiënt gelegen hebben, zou u hierover dan contact met haar willen opnemen (0644526917 of hannahvdende@hotmail.com). Daarnaast is zij ook geïnteresseerd in persoonlijke verhalen die iets aan de geschiedenis van de joodse artsen in Nederland kunnen toevoegen.

Het Joods Historisch Museum zou graag voorwerpen, foto’s en documenten verzamelen, die aan dit onderwerp – met inbegrip van de joodse ziekenhuizen en zorginstellingen, zoals PIZ, NIZ, CIZ, Joodsche Invalide en Apeldoornsche Bos – gerelateerd zijn. U kunt hierover contact opnemen met Julie-Marthe Cohen, conservator JHM (0205310355 of julie-marthe@jhm.nl).